Przemówienie w „Radjo Poznańskiem”

Jako Prezes Kuratorjum Radja Poznańskiego przemawiałem już dwukrotnie do szanownych słuchaczek i słuchaczy w sprawach dotyczących Radja.

W dniu uroczystym dziesięciolecia niepodległości państwa nie chciałbym zajmować uwagi ich tym moim urzędem radjowym, a raczej podzielić się z nimi kilku uwagami, które nasunęło mi doświadczenie życiowe ostatnich lat dziesięciu, a które mogą być wskazaniami na przyszłość dla wszystkich ludzi dobrej woli.

Otóż wydaje mi się, że ludzie dzisiejsi zbytnio przejmują się sprawami codziennemi o znaczeniu przejściowem, a za mało zajmują się rzeczami, mającemi wartość trwałą i wieczną. Potrzeba więc pogłębienia naszego życia duchowego i przyzwyczajenia ludzi do myślenia »sub specie aeterni«, pod kątem widzenia wieczności. Życie ludzkie niezmiernie jest krótkie; w zarozumiałości wielkiej zapominamy o tem, nie przystosowując

czynów swoich do tej kardynalnej prawdy, że w odwiecznych przejawach przyrody jesteśmy tylko drobnym krótkotrwałym robaczkiem.

Z tem łączy się pogląd, przeceniający wartość form życiowych, ustrojowych czy gospodarczych. Działalność nasza wygląda tak, jakby te formy zewnętrzne były celem same w sobie, a nie były tylko środkiem do celu. Zakładając n. p. jakieś towarzystwo czy instytucję oświatową lub gospodarczą, za dużo zużywamy sił na formalną ich stronę. Dyskutujemy długo nad statutem, który w szybkim pędzie życia dzisiejszego staje się wkrótce martwą literą. W życiu państwowem poświęcaliśmy i poświęcamy jeszcze dzisiaj dużo uwagi redakcji Konstytucji, zapominając, że wiele zasad umieszczonych w Konstytucji uchwalonej przed kilku laty, nie weszło w życie jeszcze dotąd wogóle. Zapominamy, że mądrzy i dobrzy obywatele dadzą sobie łatwiej radę z konstytucją przestarzałą, niż nierozumni lub źli z konstytucją najbardziej nowoczesną. Patrząc w dal przeszłości historycznej, stwierdzić musimy, że do potomności przechodziły nie przejściowe formy ustrojowe, a czyny twórcze wielkich ludzi.

I jeszcze jedno uderza mnie w Polsce: Otóż przesadny krytycyzm w odniesieniu do pracy rodaków, szczególniej ich czołowych przedstawicieli. Nie widzę w żadnym kraju tyle poświęcenia i ofiary na rzecz Państwa, ile dają obywatele polscy, a z drugiej strony nigdzie obywatelstwo nie podlega tylu zarzutom natury materjalnej i moralnej, co w Polsce. Brak zaufania własnego do młodej jeszcze państwowości polskiej szkodzi nam w opinji świata, która niema powodu oceniać Polski lepiej, niż to czynią właśni jej obywatele.

Rzucamy na siebie zbyt wiele ostracyzmów, wyklinając się wzajemnie od czci i wiary. Pamiętajmy, że wyklętemu ongiś Kopernikowi stawiamy dzisiaj pomniki jako największemu uczonemu polskiemu.

Nie zapominajmy, że sąd współczesnych o bliźnich nie jest miarodajny dla potomnych. Ocenę właściwą działań dzisiejszych kierowników narodu polskiego może dać tylko z dalszej perspektywy niezamącony namiętnością walki sąd historyków przyszłych. Pomnąc na tę przyszłość dziejową, bądźmy w sądach o bliźnich ostrożniejsi i wyrozumialsi.