Na uroczystości dziesięciolecia Związku Miast

Organizacje społeczne rozwijają się i upadają ludźmi, stojącymi na ich czele. Uzupełniając wywody przedmówcy p. dr. Zawadzkiego, niechaj mi będzie wolno w dzisiejszym dniu uroczystym złożyć hołd należny i serdeczną podziękę tym wszystkim obywatelom, którzy organizację tę powołali do życia, a później przyczynili się do rozwoju jej, stwarzając ośrodek pracy dla miast i dla państwa niezmiernie żywy i pożyteczny.

Założycielem Związku Miast jest czcigodny prof. Adolf Suligowski, b. prezes Rady Miejskiej w Warszawie.

W zaraniu odradzającej się Polski, jeszcze za czasów okupacji niemieckiej, a mianowicie w grudniu 1916 r. wygłasza ten wybitny teoretyk prawa miejskiego na pierwszym Zjeździe przedstawicieli miejskiej własności nieruchomej

odczyt p. n. „O potrzebie Związku Miast Królestwa Polskiego” uzyskując zgodę zebrania na rezolucję po myśli referatu. Kilka tygodni później prof. Suligowski, już w charakterze przewodniczącego warszawskiej Rady Miejskiej, przedłożył tejże wniosek o powołanie do życia Związku Miast, który to wniosek Rada Miejska w marcu 1917 r. przyjęła, wyłaniając ze siebie komisję organizacyjną. Pierwszy Zjazd przedstawicieli Miast Królestwa Polskiego odbył się w listopadzie 1917 r. przy udziale delegatów 16 miast polskich, zgłaszających akt przystąpienia do Związku, powołując inicjatora swego prof. Adolfa Suligowskiego na prezesa tegoż. Związek zatwierdziły i zarejestrowały władze polskie, a prezes Suligowski jął się energicznie organizacji jego, tworząc biura z dyrektorem na czele, rozwijając żywą działalność wydawniczą oraz przygotowując drugi Zjazd na początek roku 1919 z udziałem delegatów już 51 miast z Kongresówki i Małopolski.

Słowem — czcigodny profesor Adolf Suligowski tchnął w Związek ducha swego, ducha pełnego poczucia obywatelskiego obowiązku, ducha wielkiego mieszczanina, kładąc wybitne piętno swej indywidualności, żywego rozumu,

szerokiego doświadczenia, wytężonej woli na młodej organizacji. Zato niechaj mu będzie cześć u nas współczesnych, a zasługa niezapomniana u potomnych. Po dwuletnich owocnych rządach złożył prof. Suligowski mandat swój w grudniu 1919 w ręce nowowybranego prezesa Związku, wiceprezydenta miasta Warszawy, znanego historyka Artura Śliwińskiego, który jednakowoż urzędował tylko jeden miesiąc, kierując odbywającym się w tym czasie czwartym Zjazdem miast. Wynikiem tegoż Zjazdu był wybór prezydenta miasta Poznania śp. Jarogniewa Drwęskiego prezesem Związku, jako zewnętrzny objaw przystąpienia do Związku w tym czasie większej ilości miast wielkopolskich. Postać śp. Jarogniewa Drwęskiego jest nam wszystkim jeszcze żywa, jako człowieka o niezwykłej inteligencji, obdarzonego piękną wymową, o głębokiem znawstwie prawa administracyjnego, o wielkiej energji woli i dużych zdolnościach organizacyjnych. Na stanowisku prezydenta miasta Poznania wykazał wszystkie swoje zalety, umiejąc w warunkach niesłychanie trudnych z wielkim taktem i zrozumieniem potrzeb miejscowych, spolszczyć w czasie urzędowania

swego całą bardzo rozległą administrację miejską, nie myląc się w wyborze współpracowników. Wnosił w zaszczytny urząd prezesa Związku Miast wszystkie zalety potrzebne na tem stanowisku, i zdawało się, że będzie mógł przez długi czas kierować Związkiem Miast ku wielkiemu tegoż pożytkowi. Tymczasem śmierć nagła w dniu 14. września 1921 r. przerwała pasmo młodego życia śp. Jarogniewa Drwęskiego. Jako prezes Związku przygotował i kierował Zjazdem poznańskim w kwietniu 1921 r., opracowując zasadnicze linje ustaw dla ustroju i finansów miast polskich. Za czasu półtorarocznego urzędowania Związek Miast wzrósł w znaczne siły jednocząc miasta wszystkich dzielnic, i dochodząc w końcu r. 1921 do 373 miast związkowych.

Wdzięczność należy mu się więc serdeczna i pamięć obywatela około Związku Miast dobrze zasłużonego.

Następne lata przyniosły w życiu Związku zmiany coraz częstsze na kierowniczem stanowisku. Zabłysnął talent prezydenta miasta Warszawy inż. Piotra Drzewieckiego, który działał już uprzednio wybitnie jako urzędujący w Warszawie wiceprezes Związku, a który z końcem

roku 1921 został wybrany prezesem. Składając urząd prezydenta miasta Warszawy w początku roku 1922, złożył równocześnie godność prezesa Związku Miast. Prowadził Związek przez kilka miesięcy śp. Jan Kanty Fedorowicz, prezydent miasta Krakowa, wybitny poseł sejmowy, o rozstrzygających nieraz w Sejmie wpływach, którego imię na zawsze będzie związane z uchwaleniem pierwszej ustawy o rozbudowie miast. Nastąpił po nim, znowuż na kilka miesięcy wybitny prawnik, prezydent miasta Warszawy, Stanisław Nowodworski, składając po krótkim czasie urzędy. Wreszcie od maja r. 1923 stosunki osobiste ustabilizowały się, odkąd pełni obowiązki prezesa Związku Miast wielce zasłużony radny miasta Warszawy p. dr. Józef Zawadzki. Od czterech lat kieruje p. dr. Zawadzki sprawami Związku z wielką dla miast korzyścią. Pod jego wytrawnem i doświadczonem kierownictwem Związek rozrósł się do dzisiejszego znaczenia, obejmując prawie wszystkie znaczniejsze miasta polskie w liczbie 515. Biuro Związku, od 5 lat pod sprężystem zarządem dyrektora p. Grotowskiego, pogłębia i rozszerza działalność swoją, ożywiając życie szczególniej miast mniejszych pomnażając ich sprawność administracyjną,

finansową i gospodarczą. Miesięcznik Związku, wychodzący od 5 lat pod sumienną redakcją p. Grotowskiego jako „Samorząd miejski“, stoi w rzędzie poważnych pism naukowych a jest jedynym organem z dziedziny historji i administracj miast polskich.

Związek Miast Polskich zadzierżgnął ścisłe węzły z pokrewnemi organizacjami zagranicznemi, uczestnicząc w kongresach i zgłaszając aktualne referaty. Wewnątrz kraju Związek współpracował przy wszystkich zagadnieniach dotyczących miast, a więc ustroju finansów, kredytów rozbudowy, wyszkolenia urzędników samorządowych z coraz to lepszym sukcesem, — dla dobra miast i pożytku kraju.

Niechaj za tę rzetelną pracę Polska zapłaci byłym i obecnym kierownikom Związku Miast szczerem uznaniem i wdzięczną pamięcią.